Ontdek de fortengordel van Antwerpen per step, fiets of te voet
Van Fort Stabroek tot Fort van Brasschaat – een reis door natuur en geschiedenis
De Fortengordel van Antwerpen is één van de grootste en best bewaarde militaire verdedigingslinies van Europa. Eind 19e en begin 20e eeuw werd rondom de stad een ring van forten, schansen, bunkers, loopgraven en militaire spoorlijnen aangelegd om Antwerpen te beschermen tegen aanvallen van buitenaf.
Vandaag de dag is dit enorme militaire landschap getransformeerd tot een uniek natuur- en recreatiegebied, waar geschiedenis, rust en avontuur op een bijzondere manier samenkomen. Een ideale plek voor een ontdekkingstocht op de step, fiets of te voet.
Fort Stabroek
We begonnen onze tocht bij Fort Stabroek, een van de noordelijke forten van de verdedigingsring. Hier voel je meteen de schaal van het oude verdedigingssysteem: massief beton, brede grachten en stille paden waar ooit soldaten patrouilleerden.
Langs de antitankgracht
Vanaf Fort Stabroek volgden we de iconische antitankgracht. Deze gracht verbindt meerdere forten en slingert zich als een stille getuige van de Tweede Wereldoorlog door het landschap. Vandaag de dag is het een groene corridor, ideaal voor steppers, fietsers en wandelaars die van rust houden. Langs deze indrukwekkende gracht die in zijn totaal wel 33 km lang is, doemt regelmatig een wacht of sluisbunker op.
Schans Smoutakker & Fort Ertbrand
Via de gracht bereik je Schans Smoutakker 1906-1914, een kleiner maar strategisch verdedigingswerk. Deze schans is in 1914 opgeblazen door een terugtrekkend het Belgisch leger, dit ter voorkoming dat de Schans in de handen van de vijand zou komen. De ruïne van de schans in het open landschap is erkend als natuurreservaat en wordt gebruikt voor de opvang van vleermuizen. We vervolgen weer onze route langs de tankgracht en komen bij Fort Ertbrand 1908-1912. Dit fort ligt prachtig verscholen in het groen en laat goed zien hoe de forten samen één groot verdedigingssysteem vormden. Dit fort is alleen te bezoeken in de zomer periode, met een gids.
Mastenbos: loopgraven en Duitse bunkers
Een hoogtepunt van deze tocht is het Mastenbos. Hier rijd je letterlijk door de geschiedenis: oude loopgraven, betonnen Duitse bunkers en smalle bospaadjes zorgen voor een bijzondere sfeer. Stil, mysterieus en indrukwekkend tegelijk. Het Mastenbos is goed voor zo"n 70 bunkers en 4,8 km aan loopgraven. Deze Duitse loopgravenlinie uit 1917 is uniek, niet alleen voor België maar voor heel Europa. De loopgraven zijn nog helemaal intact en er zijn diverse bunkers die je van binnen kunt bekijken.
Militair spoor: Fort Kapellen – Fort Brasschaat
Na het Mastenbos kwamen we al snel op de oude militaire spoorverbinding tussen Fort Kapellen en Fort Brasschaat. Deze spoorlijn werd ooit gebruikt voor troepen en munitie en vormt nu een prachtig, recht tracé dat perfect is voor een ontspannen maar historisch beladen traject. Naast het spoor loopt een smal pad waar je prima over kunt steppen of fietsen. In het voorjaar en de zomer kun je hier ook spoorfietsers tegen komen die vanuit Kappelen naar Brasschaart fietsen over het spoor. Zowel fort Kapellen als Brasschaat zijn militair domein en niet toegangkelijk. Fort Brasschaart is gebouwd tussen 1909-1912, na het einde van de eerste wereldoorlog werd de bewapening gemoderniseerd en het fortgebouw aangepast tegen gasaanvallen. In 1970 probeerde het Belgische leger het fort te slopen door het op te blazen. Dat is maar deels gelukt: enkel de linkervleugel is verwoest, dit maakt wel een indrukwekkende indruk.
Terug naar Fort Stabroek
Via Fort Kapellen keerden we via rustige fietspaden terug naar Fort Stabroek, waarmee de ronde mooi werd afgesloten. Een tocht vol afwisseling: open landschap, bos, water, forten en verhalen uit een bewogen verleden. Bij Fort Stabroek zijn we nog even binnen geweest en hebben we een privé rondleiding gehad. Normaal is fort Stabroek alleen toegankelijk als je een activiteit bij hun boekt. Neem eens een kijkje op hun website waar je leuke stoere activiteiten kunt vinden.
Waarom deze route van 30 km een aanrader is
- Geschikt voor steppers, fietsers én wandelaars
- Veel autoluwe en rustige paden
- Unieke combinatie van natuur en militair erfgoed
- Goed te combineren met pauzes bij forten of in het bos
Tip: neem de tijd om af en toe af te stappen. De forten en bunkers vertellen hun verhaal het best als je even stilstaat.
Een tocht langs de fortengordel van Antwerpen is geen gewone route – het is een reis door de geschiedenis, midden in het groen. Absoluut de moeite waard!
Meer weten over de fortengordels klik hier
Wil je dit avontuur ook een keer beleven! Hier kun je de gratis route downloaden
